အီရန်နိုင်ငံရဲ့အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အသစ်က ဘယ်လိုလူစားမျိုးလဲ
313
ဂျန်ဇက် (NP News) - မတ် ၁၅
အမေရိကန်နဲ့အစ္စရေးတို့ရဲ့ ပူးပေါင်းလေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း အီရန်အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင် အယာတို လာအလီခါမေနီသေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းရဲ့ သားဖြစ်သူ အသက် (၅၆)နှစ်အရွယ် မိုဂျ်တာဘာခါ မေနီ (Mojtaba Khamenei)ကို အီရန်နိုင်ငံရဲ့ အဆင့်မြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် မတ်လ (၈) ရက်မှာ တရားဝင်ခန့်အပ်လိုက် ပါတယ်။ (၂၀၂၆)ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈)ရက်မှာ အမေရိကန်နဲ့အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အီရန်နိုင်ငံ ကို နှစ်ပေါင်း (၃၅)နှစ်ခန့်အုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင် အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီအပြင် အီရန်ထိပ် တန်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ သေဆုံးခဲ့ရာ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ကျွမ်းကျင်သူများကောင်စီ (Assembly of Experts) ဟာ အီရန်နိုင်ငံ ရဲ့အမြင့် ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ကိုရွေးချယ်ဖို့ စီစဉ်ခဲ့ပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ကျွမ်းကျင်သူများကောင်စီဟာ စစ်ပွဲဖြစ်နေချိန်မှာပဲ အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်း ဆောင်ကိုရွေးချယ်ဖို့စီစဉ်ခဲ့ပြီး ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၆)ဦးထဲက မိုဂျ်တာဘာခါမေနီကို အီရန်နိုင်ငံရဲ့ အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ် လိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိုဂျ်တာဘာခါ မေနီဟာ အီရန်နိုင်ငံရဲ့အမြင့်ဆုံးဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အဖြစ်ခန့်အပ်ခံထားရပေမယ့် လက်ရှိ အချိန် အထိ လူမြင်ကွင်းကိုထွက်ပေါ်လာခြင်းမျိုးမရှိသေးဘူးလို့ သိရပါတယ်။ ဒါ့ပြင် မိုဂျ်တာဘာဟာ ယခင် ရက်ပိုင်း ကပြု လုပ်ခဲ့တဲ့ အစ္စရေးလေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတစ်ခုမှာ ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခဲ့ကာ ခြေထောက်တစ် ဖက်ဆုံး ရှုံးခဲ့ရပြီး ဆေးကုသမှု ပြင်းပြင်းထန်ထန်ခံယူ နေရတယ်လို့ သတင်းတွေလည်းထွက်ပေါ်နေပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာဟာ အမေရိကန်နဲ့အစ္စရေးတို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် သီတင်းတစ်ပတ်အတွင်းမှာပဲ ဖခင်အပါအ ဝင်မိသားစုဝင်(၈)ဦးကို တစ်ပတ်အတွင်း ဆုံးရှုံးခဲ့ရ သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။ တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်စဉ်များအတွင်း မိုဂျ်တာဘာခါမေနီ၏ဖခင်ဖြစ်သူ အီရန်အမြင့်ဆုံး ခေါင်းဆောင်ဟောင်း အာယာတိုလာ အလီခါမေနီ ကွယ်လွန်ခဲ့ ရုံသာမက မိခင်ဖြစ်သူ၊ ၎င်းရဲ့ဇနီးဖြစ်သူ၊ သားတစ်ဦးတို့အပြင် အစ်မဖြစ်သူနဲ့ ယောက်ဖဖြစ်သူ တို့အပါအဝင် တူ၊ တူမ နှစ်ဦး စုစုပေါင်း မိသားစုဝင် (၈) ဦးတိတိကို ဆက်တိုက် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသူဖြစ်တယ်လို့ နိုင်ငံပိုင်နဲ့နိုင်ငံတကာမီဒီယာတွေက ဖော်ပြကြပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်မှာ ပြင်းထန်တဲ့ဒဏ်ရာရထား တယ်လို့သတင်းတွေထွက်နေတဲ့ မိုဂျ်တာဘာဟာ အီရန် နိုင်ငံရဲ့ ရှုပ်ထွေးလှတဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့စစ်ရေးအကျပ် အတည်းများကို ကြီးလေးတဲ့ မိသားစုဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု များနဲ့အတူ ဦးဆောင်ဖြေရှင်းရမယ့်တာဝန်ကို ပခုံးပြောင်းရယူလိုက်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာဟာ အီရန်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးများမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖူးခြင်း မရှိသလို လူသိရှင်ကြားမိန့်ခွန်းပြောဆိုခြင်း ဒါမှမဟုတ် အင်တာဗျူးပြုလုပ်ခြင်းများ လုပ် ဆောင်လေ့ နည်းပါးသူဖြစ်ပါတယ်။ အသက် (၅၆)နှစ်အရွယ် မိုချ် တာဘာဟာ အတော်လေး အနေအထိုင်သိုသိပ်သူဖြစ် ပေမယ့် အီရန်နိုင်ငံရေးမှာ နောက်ကွယ်ကနေ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိတယ်လို့ ကောလာဟလတွေ ထွက်ပေါ်နေတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာရှိနေခဲ့ပါတယ်။ ၎င်းဟာ အယာတိုလာခါမေနီ မွေးဖွားခဲ့တဲ့ သားသမီး (၆) ဦးထဲက ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်ပြီး (၁၉၆၉)ခုနှစ်မှာမွေးဖွားခဲ့ကာ အီရန်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း မက်ဟတ်မြို့ရှိ ရှီယာမွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်းမှာကြီးပြင်းလာသူလည်းဖြစ်ပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာဟာ အီရန်နိုင်ငံ တီဟီရန်မြို့ရှိ Alavi ကျောင်းမှာ ပညာ သင်ကြားခဲ့ဖူးသလို အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်မှာ အီရန်နဲ့အီရတ်စစ်ပွဲအတွင်း အီရန်စစ် တပ်မှာ ကာလတိုပါဝင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဟာ ငယ်စဉ်ကလေးဘဝနဲ့ လူငယ်ဘဝတို့မှာ Sardasht မြို့နဲ့ Mahabad မြို့တို့မှာပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး တီဟီရန်မြို့မှာ အထက်တန်းပညာပြီးဆုံ ခဲ့ပါတယ်။ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ တတိယမြောက်အမြင့်ဆုံး ဘာသာရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ရွေးချယ်ခံထားရတဲ့ မိုဂျ်တာဘာဟာ (၁၉၈၇)ခုနှစ်မှာ အီရန်နဲ့အီရတ်စစ်ပွဲမှာပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက် (၁၉၉၉)ခုနှစ်မှာ ရှီယိုက်ဘာသာရေးကို ပိုမိုလေ့လာနိုင်အောင် ရှီယိုက်ဘာသာရေးနဲ့ပတ်သက်ပြီး အဓိကအရေးပါတဲ့ Qom မြို့ကိုသွား ရောက်ကာ လေ့လာသင်ယူခဲ့ပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာဟာ (၂၀ဝ၉)ခုနှစ်မှာ Basij ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ဖူးသူလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဟာ အင်္ဂလိပ်စာနဲ့ အာရေဗစ်ဘာသာစကားကိုကျွမ်းကျင်ပြီး စိတ်ပညာဘာသာ ရပ်ကို အထူးလေ့လာသင်ယူခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။
Qom မြို့မှာ ဘာသာရေးပညာများကို လေ့လာ သင်ယူခဲ့ပြီးနောက် မိုဂျ်တာဘာဟာ အလယ်အလတ် အဆင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆက် လက်တာဝန်ယူခဲ့ကာ (၂၀ဝ၅)ခုနှစ်မှာကျင်းပတဲ့ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲမှာ လူထုအာရုံစိုက်မှု ပထမဆုံး ရရှိခဲ့ပြီး လူကြိုက်များတဲ့ မာမွတ်အာမက်ဒီနီဂျက် အောင်ပွဲခံနိုင်အောင် ပါဝင်ကူညီပေးခဲ့ တယ်လို့ဆိုကြ ပါတယ်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမား မယ်ဒီကာရူဘီ ကမိုဂျ်တာဘာဟာ အာမက်ဒီနီဂျက် အနိုင်ရအောင် ဘာသာရေးအဖွဲ့များထံ ငွေကြေးကူညီပေးမှုနဲ့အတူ ရွေးကောက်ပွဲကို ပါဝင်စွက်ဖက်ခဲ့တယ်လို့ စွပ်စွဲခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါ့ပြင် (၂၀ဝ၉)ခုနှစ်မှာကျင်းပတဲ့ ရွေးကောက် ပွဲမှာလည်း မိုဂျ်တာဘာဟာ မဲပေးမှုကို ဝင်ရောက်စွက် ဖက်ခဲ့တယ်လို့စွပ်စွဲခံ ရသူဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းဟာ သဘောထားတင်းမာတဲ့ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး (၂၀ဝ၉)ခုနှစ်မှာ အီရန်နိုင်ငံ တစ်ဝန်းမှာ အစိမ်းရောင် လှုပ်ရှားမှုလို့လူသိများတဲ့ဆန္ဒပြပွဲတွေပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြသူအချို့က မိုဂျ်တာဘာကို ဖခင်ဖြစ်သူရဲ့ အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ဆက်ခံနိုင်တယ်ဆို တဲ့ အယူအဆကိုဆန့်ကျင်တဲ့ ကြွေးကြော်သံတွေကို ကြွေးကြော်ကာ ဆန္ဒပြခဲ့ဖူးပါတယ်။ ၎င်းဟာ အလွန်အမင်းရှေးရိုးစွဲဝါဒီအယူဆကို လက်ခံကျင့်သုံးသူ ဖြစ်ပြီး အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုကို “သည်းမခံနိုင်တဲ့ရန်သူ”အဖြစ်ရှုမြင်ကာ ပဋိပက္ခကို ပိုမိုဆိုးရွားစေနိုင်ပြီး အလျှော့ပေးမှုများ ပြုလုပ်လိုသူမဟုတ်ဘူးလို့ဆိုကြပါတယ်။ လေ့လာသုံးသပ်သူအများအပြားက မိုဂျ်တာဘာဟာ အီရန်နိုင်ငံ နျူကလီးယား လက်နက်များ ရရှိရေးကိုထောက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ‘အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့ရဲ့အနာဂတ်တိုက်ခိုက်မှုများကို ကာကွယ် ဖို့အတွက် အီရန်နိုင်ငံကို နျူကလီးယားလက်နက်များရရှိအောင် အားပေးသူဖြစ်တယ်လို့ဆိုကြပါတယ်။ မိုဂျ် တာဘာခါမေနီဟာ အီရန်အထွတ်အထိပ်ခေါင်း ဆောင်အဖြစ် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် တာဝန် ယူခဲ့တဲ့ ဖခင်ဖြစ်သူ အယာတိုလာခါမေနီရဲ့ အာဏာ အတွင်းစက်ဝိုင်းမှာ အလွန်ဩဇာကြီးမားတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၎င်းဟာ အီရန်နိုင်ငံ မှာ ဆယ်စုနှစ် (၂)ခုနီးပါး ပြည်တွင်းနဲ့ ပြည်ပအခြေစိုက် ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားသူတို့ရဲ့အီရန်ဆန္ဒပြသူ တို့ကိုဖြိုခွင်းရာမှာ ဆက်နွှယ်ပါဝင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီဟာ ငွေကြေးများစွာ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာသူဖြစ်ပြီး ဗြိတိန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ အိမ်ခြံလုပ်ငန်းများအပြင် ဂျာမနီနှင့်အခြားနိုင်ငံများရှိ ဟိုတယ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့အစည်းများ နဲ့လည်း ဆက်နွှယ်နေသူဖြစ် တယ်လို့သိရပါတယ်။ ၎င်းဟာ အာဖန်ဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ရှိ တာလီဘန်အဖွဲ့၊ ပါလက်စတိုင်းရှိ ဟားမတ်စ်လက် နက်ကိုင်အဖွဲ့၊ လက်ဘနွန်ရှိ ဟစ္စဘိုလာလက်နက် ကိုင်အဖွဲ့များကို ကူညီပံ့ပိုးနေသူများထဲမှာပါဝင်တဲ့ အတွက် အမေရိကန်ရဲ့ ပစ်မှတ်ထားပိတ်ဆို့ခြင်းကိုခံထားရသူလည်းဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိအချိန်မှာအီရန် ခေါင်းဆောင် နေရာကို ပူပူနွေးနွေးအရွေးခံထားရတဲ့ မိုချ်တာဘာဟာ သူ့ဖခင်ဖြစ်သူ အယာတိုလာခါမေနီအတိုင်း သဘောထား တင်းမာတဲ့ အမာလိုင်းမူဝါဒတွေကိုပဲ ဆက်ကိုင်စွဲလိမ့်မယ်လို့ အများကမျှော်လင့်ထားပါတယ်။ ၎င်းဟာ အီရန်ရဲ့ Revolutionary Guard (IRGC) နဲ့နီးကပ်တဲ့ဆက်ဆံရေးရှိပြီး အနောက်နိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် US နဲ့ Israel ကို ရန်ဘက် နိုင်ငံ အဖြစ်ရှုမြင်ထားပြီး နိုင်ငံရေးအမြင်မှာ တင်းမာတဲ့ conservative line ကို ဆက်လက်ကိုင်စွဲဖွယ်ရှိတယ်လို့ သုံးသပ်မှုတွေလည်းရှိနေပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာခါ မေနီဟာ စစ်ရေး / လုံခြုံရေးကိုဦးစားပေးတဲ့ မူဝါဒကို အားသာသူဖြစ်ပြီး ဘာသာရေးနဲ့စစ်ရေး စက်ဝိုင်းထဲကနေ ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့မူဝါဒကိုလိုလားသူဖြစ် တယ်လို့သိရပါတယ်။ ၎င်းဟာ Regime preservation လက်ရှိစနစ်ကို ထိန်းထားချင်တဲ့သဘောထား မျိုးရှိပြီး အီရန်အစ္စလာမ့်စနစ်ကို ပြောင်းလဲမှုမလိုချင် သလို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလှုပ်ရှားမှု၊ ဆန္ဒပြမှုများကိုလည်း နိုင်ငံလုံခြုံရေးခြိမ်းခြောက်မှုအဖြစ် ရှုမြင်ထား သူဖြစ်ပါတယ်။ လေ့လာသူတွေကတော့ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ခေါင်းဆောင်အသစ်ဖြစ်လာတဲ့မိုဂျ်တာဘာဟာ သံတ မန်ရေးထက် စစ်ရေးအင် အားပြမှုနဲ့ စစ်ရေးတုံ့ပြန်မှုများကို ပိုမိုယုံကြည်သူဖြစ်ရာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသအတွင်း တင်းမာမှုတွေဖြစ်လာ နိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့အစ္စရေးတို့ အီရန်ကို လေကြောင်းပေါင်းတိုက်ချိန်မှာ အဖေဖြစ်သူရော၊ အမေ ကိုရော၊ ဇနီးသည်ကိုပါဆုံးရှုံးလိုက်တဲ့ မိုဂျ်တာဘာဟာ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေကပေး တဲ့ဖိအားကို ခေါင်းငုံ့ခံလိမ့်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ မှတ်ယူ နေကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့လည်း ၎င်းဟာ အီရန်နိုင်ငံရှင် သန်ရေးကိုအာမခံနိုင်ဖို့နဲ့ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးအကျပ် ရိုက်နေချိန်မှာ နိုင်ငံကို မားမားမတ်မတ်ရပ်တည်ပြနိုင်တဲ့ လူမှန်နေရာမှန် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို လူထုယုံကြည်လာအောင် ကြိုးပမ်းရဖို့ရှိနေပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာခါမေနီဟာ အတိတ်သမိုင်းမှာ အီရန်နိုင်ငံအတွက် စွမ်းစွမ်းတမံလုပ်ထားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ခေါင်းဆောင်မှုအပိုင်းကိုမပြထားတဲ့အတွက် နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင် နေရာကို အဖေကတစ်ဆင့် သားက လက်လွှဲယူလိုက်တယ်ဆိုတဲ့အမြင်လည်းရှိနိုင်တာကြောင့် အီရန်ပြည်သူလူထုရဲ့ မကျေနပ်မှု ထပ်မကြီး လာအောင်လုပ်ရဖို့လည်းရှိနေပါတယ်။ လက်ရှိအချိန် မှာ အီရန်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန်ဦးဆောင်တဲ့ မဟာ မိတ်နိုင်ငံတွေနဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ စစ်ပွဲဖြစ်နေရာ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ခေါင်းဆောင်အသစ်ဟာ စစ်ပွဲကိုရပ်တန့် အောင် ဘယ်လို နည်းလမ်းမျိုးသုံးမလဲဆိုတာ စိတ်ဝင် စားဖွယ်ကောင်းနေပါတယ်။ မိုဂျ်တာဘာခါမေနီဟာ နိုင်ငံစစ်ပွဲဖြစ်နေချိန်မှာ အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ခေါင်းဆောင်အသစ်အဖြစ်ရွေးချယ်ခံလိုက်ရတဲ့အတွက် နိုင်ငံနဲ့ပတ်သက်တဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေး၊ နိုင်ငံကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအတွက် ကြီးမားတဲ့ဖိအား တွေနဲ့ရင်ဆိုင်ရမှာဖြစ်ရာ အဲဒီဖိအားတွေကို ကျော် ဖြတ်နိုင်မလားဆိုတာ စောင့်ကြည့်ရမှာဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့အစ္စရေးနိုင်ငံတို့ကလည်း အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ခေါင်း ဆောင်အသစ်ကို ၎င်းတို့အလိုကျခေါင်းဆောင် မျိုးရွေးချယ်ခန့်ထားလိုပြီး ၎င်းတို့နဲ့ဆက်ဆံရေး ဟန်ချက်မညီနိုင်တဲ့ ခေါင်းဆောင်မျိုးဆိုရင် လုပ်ကြံသတ် ဖြတ်ဖွယ်ရှိနေရာ မိုဂျ်တာဘာခါမေနီဟာ ဘက်ပေါင်း စုံကနေ ကြီးမားတဲ့ ဖိအားတွေနဲ့ရင်ဆိုင်ရဖွယ်ရှိပါတယ်။
Zawgyi Version;
အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕အျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္အသစ္က ဘယ္လိုလူစားမ်ိဳးလဲ
ဂ်န္ဇက္ (NP News) - မတ္ ၁၅
အေမရိကန္နဲ႔အစၥေရးတို႔ရဲ႕ ပူးေပါင္းေလေၾကာင္း တိုက္ခိုက္မႈအတြင္း အီရန္အျမင့္ဆုံးေခါင္းေဆာင္ အယာတို လာအလီခါေမနီေသဆုံးခဲ့ၿပီးေနာက္ ၎ရဲ႕ သားျဖစ္သူ အသက္ (၅၆)ႏွစ္အ႐ြယ္ မိုဂ်္တာဘာခါ ေမနီ (Mojtaba Khamenei)ကို အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ အဆင့္ျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ မတ္လ (၈) ရက္မွာ တရားဝင္ခန႔္အပ္လိုက္ ပါတယ္။ (၂၀၂၆)ခုႏွစ္ ေဖေဖာ္ဝါရီလ (၂၈)ရက္မွာ အေမရိကန္နဲ႔အစၥေရးတို႔ ပူးေပါင္းတိုက္ခိုက္မႈမ်ားေၾကာင့္ အီရန္ႏိုင္ငံ ကို ႏွစ္ေပါင္း (၃၅)ႏွစ္ခန႔္အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တဲ့ အျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ အယာတိုလာ အလီ ခါေမနီအျပင္ အီရန္ထိပ္ တန္းဗိုလ္ခ်ဳပ္ႀကီးမ်ား ေသဆုံးခဲ့ရာ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ကြၽမ္းက်င္သူမ်ားေကာင္စီ (Assembly of Experts) ဟာ အီရန္ႏိုင္ငံ ရဲ႕အျမင့္ ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ကိုေ႐ြးခ်ယ္ဖို႔ စီစဥ္ခဲ့ပါတယ္။ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ ကြၽမ္းက်င္သူမ်ားေကာင္စီဟာ စစ္ပြဲျဖစ္ေနခ်ိန္မွာပဲ အျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္း ေဆာင္ကိုေ႐ြးခ်ယ္ဖို႔စီစဥ္ခဲ့ၿပီး ကိုယ္စားလွယ္ေလာင္း (၆)ဦးထဲက မိုဂ်္တာဘာခါေမနီကို အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ အျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ ေ႐ြးခ်ယ္ လိုက္တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ မိုဂ်္တာဘာခါ ေမနီဟာ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕အျမင့္ဆုံးဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ခန႔္အပ္ခံထားရေပမယ့္ လက္ရွိ အခ်ိန္ အထိ လူျမင္ကြင္းကိုထြက္ေပၚလာျခင္းမ်ိဳးမရွိေသးဘူးလို႔ သိရပါတယ္။ ဒါ့ျပင္ မိုဂ်္တာဘာဟာ ယခင္ ရက္ပိုင္း ကျပဳ လုပ္ခဲ့တဲ့ အစၥေရးေလေၾကာင္းတိုက္ခိုက္မႈတစ္ခုမွာ ျပင္းထန္စြာ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရခဲ့ကာ ေျခေထာက္တစ္ ဖက္ဆုံး ရႈံးခဲ့ရၿပီး ေဆးကုသမႈ ျပင္းျပင္းထန္ထန္ခံယူ ေနရတယ္လို႔ သတင္းေတြလည္းထြက္ေပၚေနပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာဟာ အေမရိကန္နဲ႔အစၥေရးတို႔ ပူးေပါင္းလုပ္ေဆာင္ခဲ့တဲ့ေလေၾကာင္းတိုက္ခိုက္မႈေတြေၾကာင့္ သီတင္းတစ္ပတ္အတြင္းမွာပဲ ဖခင္အပါအ ဝင္မိသားစုဝင္(၈)ဦးကို တစ္ပတ္အတြင္း ဆုံးရႈံးခဲ့ရ သူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ တိုက္ခိုက္မႈျဖစ္စဥ္မ်ားအတြင္း မိုဂ်္တာဘာခါေမနီ၏ဖခင္ျဖစ္သူ အီရန္အျမင့္ဆုံး ေခါင္းေဆာင္ေဟာင္း အာယာတိုလာ အလီခါေမနီ ကြယ္လြန္ခဲ့ ႐ုံသာမက မိခင္ျဖစ္သူ၊ ၎ရဲ႕ဇနီးျဖစ္သူ၊ သားတစ္ဦးတို႔အျပင္ အစ္မျဖစ္သူနဲ႔ ေယာက္ဖျဖစ္သူ တို႔အပါအဝင္ တူ၊ တူမ ႏွစ္ဦး စုစုေပါင္း မိသားစုဝင္ (၈) ဦးတိတိကို ဆက္တိုက္ ဆုံးရႈံးခဲ့ရသူျဖစ္တယ္လို႔ ႏိုင္ငံပိုင္နဲ႔ႏိုင္ငံတကာမီဒီယာေတြက ေဖာ္ျပၾကပါတယ္။ လက္ရွိအခ်ိန္မွာ ျပင္းထန္တဲ့ဒဏ္ရာရထား တယ္လို႔သတင္းေတြထြက္ေနတဲ့ မိုဂ်္တာဘာဟာ အီရန္ ႏိုင္ငံရဲ႕ ရႈပ္ေထြးလွတဲ့ ႏိုင္ငံေရးနဲ႔စစ္ေရးအက်ပ္ အတည္းမ်ားကို ႀကီးေလးတဲ့ မိသားစုဝမ္းနည္းပူေဆြးမႈ မ်ားနဲ႔အတူ ဦးေဆာင္ေျဖရွင္းရမယ့္တာဝန္ကို ပခုံးေျပာင္းရယူလိုက္ၿပီျဖစ္ပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာဟာ အီရန္အစိုးရအဖြဲ႕႐ုံးမ်ားမွာ တာဝန္ထမ္းေဆာင္ဖူးျခင္း မရွိသလို လူသိရွင္ၾကားမိန႔္ခြန္းေျပာဆိုျခင္း ဒါမွမဟုတ္ အင္တာဗ်ဴးျပဳလုပ္ျခင္းမ်ား လုပ္ ေဆာင္ေလ့ နည္းပါးသူျဖစ္ပါတယ္။ အသက္ (၅၆)ႏွစ္အ႐ြယ္ မိုခ်္ တာဘာဟာ အေတာ္ေလး အေနအထိုင္သိုသိပ္သူျဖစ္ ေပမယ့္ အီရန္ႏိုင္ငံေရးမွာ ေနာက္ကြယ္ကေန အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ ဩဇာလႊမ္းမိုးမႈရွိတယ္လို႔ ေကာလာဟလေတြ ထြက္ေပၚေနတာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ၾကာရွိေနခဲ့ပါတယ္။ ၎ဟာ အယာတိုလာခါေမနီ ေမြးဖြားခဲ့တဲ့ သားသမီး (၆) ဦးထဲက ဒုတိယေျမာက္ သားျဖစ္ၿပီး (၁၉၆၉)ခုႏွစ္မွာေမြးဖြားခဲ့ကာ အီရန္ႏိုင္ငံ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္း မက္ဟတ္ၿမိဳ႕ရွိ ရွီယာမြတ္စလင္ အသိုင္းအဝိုင္းမွာႀကီးျပင္းလာသူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာဟာ အီရန္ႏိုင္ငံ တီဟီရန္ၿမိဳ႕ရွိ Alavi ေက်ာင္းမွာ ပညာ သင္ၾကားခဲ့ဖူးသလို အသက္ (၁၇)ႏွစ္အ႐ြယ္မွာ အီရန္နဲ႔အီရတ္စစ္ပြဲအတြင္း အီရန္စစ္ တပ္မွာ ကာလတိုပါဝင္ခဲ့သူလည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ၎ဟာ ငယ္စဥ္ကေလးဘဝနဲ႔ လူငယ္ဘဝတို႔မွာ Sardasht ၿမိဳ႕နဲ႔ Mahabad ၿမိဳ႕တို႔မွာပညာသင္ၾကားခဲ့ၿပီး တီဟီရန္ၿမိဳ႕မွာ အထက္တန္းပညာၿပီးဆုံ ခဲ့ပါတယ္။ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ တတိယေျမာက္အျမင့္ဆုံး ဘာသာေရး ေခါင္းေဆာင္ အျဖစ္ေ႐ြးခ်ယ္ခံထားရတဲ့ မိုဂ်္တာဘာဟာ (၁၉၈၇)ခုႏွစ္မွာ အီရန္နဲ႔အီရတ္စစ္ပြဲမွာပါဝင္ခဲ့ၿပီးေနာက္ (၁၉၉၉)ခုႏွစ္မွာ ရွီယိုက္ဘာသာေရးကို ပိုမိုေလ့လာႏိုင္ေအာင္ ရွီယိုက္ဘာသာေရးနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး အဓိကအေရးပါတဲ့ Qom ၿမိဳ႕ကိုသြား ေရာက္ကာ ေလ့လာသင္ယူခဲ့ပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာဟာ (၂၀ဝ၉)ခုႏွစ္မွာ Basij ျပည္သူ႔စစ္အဖြဲ႕ေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ တာဝန္ယူခဲ့ဖူးသူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ၎ဟာ အဂၤလိပ္စာနဲ႔ အာေရဗစ္ဘာသာစကားကိုကြၽမ္းက်င္ၿပီး စိတ္ပညာဘာသာ ရပ္ကို အထူးေလ့လာသင္ယူခဲ့သူလည္းျဖစ္ပါတယ္။
Qom ၿမိဳ႕မွာ ဘာသာေရးပညာမ်ားကို ေလ့လာ သင္ယူခဲ့ၿပီးေနာက္ မိုဂ်္တာဘာဟာ အလယ္အလတ္ အဆင့္ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးအျဖစ္ ဆက္ လက္တာဝန္ယူခဲ့ကာ (၂၀ဝ၅)ခုႏွစ္မွာက်င္းပတဲ့ သမၼတေ႐ြးေကာက္ပြဲမွာ လူထုအာ႐ုံစိုက္မႈ ပထမဆုံး ရရွိခဲ့ၿပီး လူႀကိဳက္မ်ားတဲ့ မာမြတ္အာမက္ဒီနီဂ်က္ ေအာင္ပြဲခံႏိုင္ေအာင္ ပါဝင္ကူညီေပးခဲ့ တယ္လို႔ဆိုၾက ပါတယ္။ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးသမား မယ္ဒီကာ႐ူဘီ ကမိုဂ်္တာဘာဟာ အာမက္ဒီနီဂ်က္ အႏိုင္ရေအာင္ ဘာသာေရးအဖြဲ႕မ်ားထံ ေငြေၾကးကူညီေပးမႈနဲ႔အတူ ေ႐ြးေကာက္ပြဲကို ပါဝင္စြက္ဖက္ခဲ့တယ္လို႔ စြပ္စြဲခဲ့ဖူးပါတယ္။ ဒါ့ျပင္ (၂၀ဝ၉)ခုႏွစ္မွာက်င္းပတဲ့ ေ႐ြးေကာက္ ပြဲမွာလည္း မိုဂ်္တာဘာဟာ မဲေပးမႈကို ဝင္ေရာက္စြက္ ဖက္ခဲ့တယ္လို႔စြပ္စြဲခံ ရသူျဖစ္ပါတယ္။ ၎ဟာ သေဘာထားတင္းမာတဲ့ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ျဖစ္ၿပီး (၂၀ဝ၉)ခုႏွစ္မွာ အီရန္ႏိုင္ငံ တစ္ဝန္းမွာ အစိမ္းေရာင္ လႈပ္ရွားမႈလို႔လူသိမ်ားတဲ့ဆႏၵျပပြဲေတြေပၚေပါက္ခဲ့ၿပီး ဆႏၵျပသူအခ်ိဳ႕က မိုဂ်္တာဘာကို ဖခင္ျဖစ္သူရဲ႕ အထြတ္အထိပ္ေခါင္းေဆာင္အျဖစ္ဆက္ခံႏိုင္တယ္ဆို တဲ့ အယူအဆကိုဆန႔္က်င္တဲ့ ေႂကြးေၾကာ္သံေတြကို ေႂကြးေၾကာ္ကာ ဆႏၵျပခဲ့ဖူးပါတယ္။ ၎ဟာ အလြန္အမင္းေရွး႐ိုးစြဲဝါဒီအယူဆကို လက္ခံက်င့္သုံးသူ ျဖစ္ၿပီး အေမရိ ကန္ျပည္ေထာင္စုကို “သည္းမခံႏိုင္တဲ့ရန္သူ”အျဖစ္ရႈျမင္ကာ ပဋိပကၡကို ပိုမိုဆိုး႐ြားေစႏိုင္ၿပီး အေလွ်ာ့ေပးမႈမ်ား ျပဳလုပ္လိုသူမဟုတ္ဘူးလို႔ဆိုၾကပါတယ္။ ေလ့လာသုံးသပ္သူအမ်ားအျပားက မိုဂ်္တာဘာဟာ အီရန္ႏိုင္ငံ န်ဴကလီးယား လက္နက္မ်ား ရရွိေရးကိုေထာက္ခံသူတစ္ဦးျဖစ္ၿပီး ‘အေမရိကန္ႏွင့္ အစၥေရးတို႔ရဲ႕အနာဂတ္တိုက္ခိုက္မႈမ်ားကို ကာကြယ္ ဖို႔အတြက္ အီရန္ႏိုင္ငံကို န်ဴကလီးယားလက္နက္မ်ားရရွိေအာင္ အားေပးသူျဖစ္တယ္လို႔ဆိုၾကပါတယ္။ မိုဂ်္ တာဘာခါေမနီဟာ အီရန္အထြတ္အထိပ္ေခါင္း ေဆာင္အျဖစ္ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာၾကာေအာင္ တာဝန္ ယူခဲ့တဲ့ ဖခင္ျဖစ္သူ အယာတိုလာခါေမနီရဲ႕ အာဏာ အတြင္းစက္ဝိုင္းမွာ အလြန္ဩဇာႀကီးမားတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ တစ္ဦးျဖစ္ခဲ့ၿပီး ၎ဟာ အီရန္ႏိုင္ငံ မွာ ဆယ္စုႏွစ္ (၂)ခုနီးပါး ျပည္တြင္းနဲ႔ ျပည္ပအေျခစိုက္ ဒီမိုကေရစီ လႈပ္ရွားသူတို႔ရဲ႕အီရန္ဆႏၵျပသူ တို႔ကိုၿဖိဳခြင္းရာမွာ ဆက္ႏႊယ္ပါဝင္ခဲ့သူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာ ခါေမနီဟာ ေငြေၾကးမ်ားစြာ ႂကြယ္ဝ ခ်မ္းသာသူျဖစ္ၿပီး ၿဗိတိန္ႏိုင္ငံ လန္ဒန္ၿမိဳ႕ရွိ အိမ္ၿခံလုပ္ငန္းမ်ားအျပင္ ဂ်ာမနီႏွင့္အျခားႏိုင္ငံမ်ားရွိ ဟိုတယ္ပိုင္ဆိုင္မႈႏွင့္ စီမံခန႔္ခြဲမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ား နဲ႔လည္း ဆက္ႏႊယ္ေနသူျဖစ္ တယ္လို႔သိရပါတယ္။ ၎ဟာ အာဖန္ဂန္နစၥတန္ႏိုင္ငံ ရွိ တာလီဘန္အဖြဲ႕၊ ပါလက္စတိုင္းရွိ ဟားမတ္စ္လက္ နက္ကိုင္အဖြဲ႕၊ လက္ဘႏြန္ရွိ ဟစၥဘိုလာလက္နက္ ကိုင္အဖြဲ႕မ်ားကို ကူညီပံ့ပိုးေနသူမ်ားထဲမွာပါဝင္တဲ့ အတြက္ အေမရိကန္ရဲ႕ ပစ္မွတ္ထားပိတ္ဆို႔ျခင္းကိုခံထားရသူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ လက္ရွိအခ်ိန္မွာအီရန္ ေခါင္းေဆာင္ ေနရာကို ပူပူေႏြးေႏြးအေ႐ြးခံထားရတဲ့ မိုခ်္တာဘာဟာ သူ႔ဖခင္ျဖစ္သူ အယာတိုလာခါေမနီအတိုင္း သေဘာထား တင္းမာတဲ့ အမာလိုင္းမူဝါဒေတြကိုပဲ ဆက္ကိုင္စြဲလိမ့္မယ္လို႔ အမ်ားကေမွ်ာ္လင့္ထားပါတယ္။ ၎ဟာ အီရန္ရဲ႕ Revolutionary Guard (IRGC) နဲ႔နီးကပ္တဲ့ဆက္ဆံေရးရွိၿပီး အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ား၊ အထူးသျဖင့္ US နဲ႔ Israel ကို ရန္ဘက္ ႏိုင္ငံ အျဖစ္ရႈျမင္ထားၿပီး ႏိုင္ငံေရးအျမင္မွာ တင္းမာတဲ့ conservative line ကို ဆက္လက္ကိုင္စြဲဖြယ္ရွိတယ္လို႔ သုံးသပ္မႈေတြလည္းရွိေနပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာခါ ေမနီဟာ စစ္ေရး / လုံၿခဳံေရးကိုဦးစားေပးတဲ့ မူဝါဒကို အားသာသူျဖစ္ၿပီး ဘာသာေရးနဲ႔စစ္ေရး စက္ဝိုင္းထဲကေန ထိန္းခ်ဳပ္ခ်င္တဲ့မူဝါဒကိုလိုလားသူျဖစ္ တယ္လို႔သိရပါတယ္။ ၎ဟာ Regime preservation လက္ရွိစနစ္ကို ထိန္းထားခ်င္တဲ့သေဘာထား မ်ိဳးရွိၿပီး အီရန္အစၥလာမ့္စနစ္ကို ေျပာင္းလဲမႈမလိုခ်င္ သလို ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးလႈပ္ရွားမႈ၊ ဆႏၵျပမႈမ်ားကိုလည္း ႏိုင္ငံလုံၿခဳံေရးၿခိမ္းေျခာက္မႈအျဖစ္ ရႈျမင္ထား သူျဖစ္ပါတယ္။ ေလ့လာသူေတြကေတာ့ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ ေခါင္းေဆာင္အသစ္ျဖစ္လာတဲ့မိုဂ်္တာဘာဟာ သံတ မန္ေရးထက္ စစ္ေရးအင္ အားျပမႈနဲ႔ စစ္ေရးတုံ႔ျပန္မႈမ်ားကို ပိုမိုယုံၾကည္သူျဖစ္ရာ အေရွ႕အလယ္ပိုင္း ေဒသအတြင္း တင္းမာမႈေတြျဖစ္လာ ႏိုင္တယ္လို႔ ဆိုပါတယ္။ အေမရိကန္နဲ႔အစၥေရးတို႔ အီရန္ကို ေလေၾကာင္းေပါင္းတိုက္ခ်ိန္မွာ အေဖျဖစ္သူေရာ၊ အေမ ကိုေရာ၊ ဇနီးသည္ကိုပါဆုံးရႈံးလိုက္တဲ့ မိုဂ်္တာဘာဟာ အေမရိကန္ဦးေဆာင္တဲ့ မဟာမိတ္ႏိုင္ငံေတြကေပး တဲ့ဖိအားကို ေခါင္းငုံ႔ခံလိမ့္မွာမဟုတ္ဘူးလို႔ မွတ္ယူ ေနၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့လည္း ၎ဟာ အီရန္ႏိုင္ငံရွင္ သန္ေရးကိုအာမခံႏိုင္ဖို႔နဲ႔ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရးအက်ပ္ ႐ိုက္ေနခ်ိန္မွာ ႏိုင္ငံကို မားမားမတ္မတ္ရပ္တည္ျပႏိုင္တဲ့ လူမွန္ေနရာမွန္ ေခါင္းေဆာင္ ျဖစ္တယ္ဆိုတာကို လူထုယုံၾကည္လာေအာင္ ႀကိဳးပမ္းရဖို႔ရွိေနပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာခါေမနီဟာ အတိတ္သမိုင္းမွာ အီရန္ႏိုင္ငံအတြက္ စြမ္းစြမ္းတမံလုပ္ထားႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ေခါင္းေဆာင္မႈအပိုင္းကိုမျပထားတဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံ့ေခါင္းေဆာင္ ေနရာကို အေဖကတစ္ဆင့္ သားက လက္လႊဲယူလိုက္တယ္ဆိုတဲ့အျမင္လည္းရွိႏိုင္တာေၾကာင့္ အီရန္ျပည္သူလူထုရဲ႕ မေက်နပ္မႈ ထပ္မႀကီး လာေအာင္လုပ္ရဖို႔လည္းရွိေနပါတယ္။ လက္ရွိအခ်ိန္ မွာ အီရန္ႏိုင္ငံဟာ အေမရိကန္ဦးေဆာင္တဲ့ မဟာ မိတ္ႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ျပင္းထန္တဲ့ စစ္ပြဲျဖစ္ေနရာ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ေခါင္းေဆာင္အသစ္ဟာ စစ္ပြဲကိုရပ္တန႔္ ေအာင္ ဘယ္လို နည္းလမ္းမ်ိဳးသုံးမလဲဆိုတာ စိတ္ဝင္ စားဖြယ္ေကာင္းေနပါတယ္။ မိုဂ်္တာဘာခါေမနီဟာ ႏိုင္ငံစစ္ပြဲျဖစ္ေနခ်ိန္မွာ အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ ေခါင္းေဆာင္အသစ္အျဖစ္ေ႐ြးခ်ယ္ခံလိုက္ရတဲ့အတြက္ ႏိုင္ငံနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရး၊ ဖြံ႕ၿဖိဳးတိုး တက္ေရး၊ ႏိုင္ငံကို ျပန္လည္တည္ေဆာက္ေရးအတြက္ ႀကီးမားတဲ့ဖိအား ေတြနဲ႔ရင္ဆိုင္ရမွာျဖစ္ရာ အဲဒီဖိအားေတြကို ေက်ာ္ ျဖတ္ႏိုင္မလားဆိုတာ ေစာင့္ၾကည့္ရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္နဲ႔အစၥေရးႏိုင္ငံတို႔ကလည္း အီရန္ႏိုင္ငံရဲ႕ ေခါင္း ေဆာင္အသစ္ကို ၎တို႔အလိုက်ေခါင္းေဆာင္ မ်ိဳးေ႐ြးခ်ယ္ခန႔္ထားလိုၿပီး ၎တို႔နဲ႔ဆက္ဆံေရး ဟန္ခ်က္မညီႏိုင္တဲ့ ေခါင္းေဆာင္မ်ိဳးဆိုရင္ လုပ္ႀကံသတ္ ျဖတ္ဖြယ္ရွိေနရာ မိုဂ်္တာဘာခါေမနီဟာ ဘက္ေပါင္း စုံကေန ႀကီးမားတဲ့ ဖိအားေတြနဲ႔ရင္ဆိုင္ရဖြယ္ရွိပါတယ္။